Phát triển bền vững cho một hành tinh đang thay đổi

Post by: chuxuan - Post date: Thứ Ba, Th3 10, 2026 | 16:21 - View count: 15

Từ Lagos đến Mumbai và Miami, các thành phố trên toàn cầu đang ngày càng dễ bị tổn thương trước các tác động của biến đổi khí hậu, như mực nước biển dâng và các hiện tượng thời tiết cực đoan khác. Những thị trấn ven biển từng thịnh vượng nay phải đối mặt với tình trạng bờ biển bị xói mòn khi nhà cửa và cơ sở hạ tầng dần bị nước biển lấn chiếm.

Trên khắp thế giới, các thành phố đang chạy đua để thích ứng với khí hậu đang thay đổi. Nhiệt độ gia tăng do phát thải khí nhà kính từ hoạt động của con người tạo ra đang phá vỡ sự cân bằng mong manh của hệ thống khí hậu. Tại nhiều khu vực, những biến động này đã ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân, cơ sở hạ tầng và chất lượng cuộc sống nói chung.

Các thành phố là một trong những nguồn đóng góp lớn nhất vào biến đổi khí hậu, với các hoạt động như giao thông, xây dựng, năng lượng và quản lý chất thải là những nguồn phát thải carbon chủ yếu. Tuy nhiên, đô thị cũng là nơi tập trung các cơ hội quan trọng cho phát triển bền vững, năng suất và đổi mới sáng tạo. Nếu được quản lý hiệu quả, chúng có thể là giải pháp khả thi nhất để ứng phó với tác động của biến đổi khí hậu; ngược lại, nếu quản lý kém, chúng có thể làm gia tăng phát thải carbon – từ đó khiến biến đổi khí hậu trở nên nghiêm trọng hơn.

Phát triển bền vững là gì?

Phát triển bền vững được định nghĩa theo nhiều cách khác nhau, nhưng định nghĩa được trích dẫn phổ biến nhất xuất phát từ báo cáo Our Common Future (Tương lai chung của chúng ta), còn gọi là Báo cáo Brundtland:

“Phát triển bền vững là sự phát triển đáp ứng các nhu cầu của hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai.”

Tính bền vững là nền tảng của khuôn khổ hợp tác quốc tế quan tọng – Chương trình nghị sự 2030 vì Phát triển bền vững và 17 Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs). Các Mục tiêu Toàn cầu này không chỉ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế mà còn thúc đẩy tính bao trùm xã hội và bảo vệ môi trường. Ba trụ cột của phát triển bền vững (kinh tế, xã hội và môi trường) cùng tạo nên một lộ trình cân bằng hướng tới thịnh vượng, bảo đảm mọi người trên hành tinh này có thể sống hạnh phúc, khỏe mạnh và trọn vẹn.

Các Mục tiêu Phát triển Bền vững là gì?

Năm 2015, các quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc đã thông qua 17 Mục tiêu Phát triển bền vững, với 169 chỉ tiêu cần đạt được vào năm 2030. Các mục tiêu và chỉ tiêu này mang tính phổ quát, áp dụng cho tất cả các quốc gia trên thế giới. Chúng nhằm giải quyết các thách thức toàn cầu như nghèo đói, bất bình đẳng, biến đổi khí hậu, suy thoái môi trường, hòa bình và công lý – và tất cả đều có mối liên hệ chặt chẽ với nhau.

Tuy nhiên, theo Báo cáo Mục tiêu Phát triển Bền vững năm 2023, tất cả các SDGs đều đang chệch hướng nghiêm trọng khi đã đi được nửa chặng đường đến thời hạn 2030. Thực trạng này cho thấy sự cần thiết phải đánh giá lại các thành tựu đạt được cũng như các khoảng trống hiện nay.

Khí hậu và phát triển bền vững

Nghiên cứu đã chỉ ra rõ ràng rằng tác động của khí hậu đối với phát triển bền vững là rất sâu rộng. Biến đổi khí hậu đang đe dọa những thành tựu phát triển, đặc biệt ảnh hưởng nặng nề đến các cộng đồng dễ bị tổn thương. Mức độ rủi ro do một mối nguy khí hậu cụ thể gây ra phụ thuộc vào mức độ dễ tổn thương và phơi nhiễm của một quốc gia. Các hiện tượng thời tiết cực đoan gia tăng được dự báo sẽ làm tăng đáng kể tình trạng bệnh tật và tử vong sớm, cũng như mức độ phơi nhiễm của dân số với các bệnh và tử vong liên quan đến nhiệt độ cao.

Đồng thời, rủi ro khí hậu của một quốc gia còn phụ thuộc vào các quyết định phát triển mà quốc gia đó đưa ra. Ví dụ, xu hướng đô thị hóa toàn cầu khiến nhiều người đối mặt với rủi ro sức khỏe cao hơn, vì tác động của biến đổi khí hậu có thể trầm trọng hơn trong môi trường đô thị. Ô nhiễm không khí ở các thành phố, chỉ là một ví dụ, là mối đe dọa lớn đối với sức khỏe, góp phần gây ra hàng triệu ca tử vong sớm mỗi năm. Nếu không có hành động, hậu quả sẽ tiếp tục đe dọa an toàn, khả năng chống chịu và tính bền vững của đô thị.

Xây dựng các thành phố bền vững

Trong bối cảnh đó, một câu hỏi quan trọng được đặt ra: Phát triển có khả năng chống chịu khí hậu khác gì so với các chiến lược phát triển truyền thống? Nó tác động thế nào đến các thành phố nói riêng? Cần nhiều nỗ lực hơn để chuyển “tư duy thích ứng” thành một hành trình hoạch định dài hạn nhằm đáp ứng những thách thức do biến đổi khí hậu đặt ra.

Việc tích hợp các dịch vụ khí tượng, khí hậu, nước và môi trường đô thị, cùng với quản trị hiệu quả ở cấp địa phương, là điều thiết yếu để giúp các thành phố đạt được Mục tiêu 11 (Thành phố và Cộng đồng Bền vững) của Chương trình nghị sự 2030. Các dịch vụ khí tượng được thiết kế riêng, kết hợp với quy hoạch đô thị và quản lý hạ tầng dựa trên kết quả, có thể nâng cao khả năng chống chịu khí hậu của thành phố, đồng thời mang lại lợi ích cho phát triển đô thị bền vững, cải thiện sức khỏe, an toàn và phúc lợi của người dân.

05 ví dụ về phát triển bền vững cho các thành phố

Có nhiều ví dụ triển vọng trên thế giới về phát triển bền vững giúp cộng đồng thích ứng với tác động của biến đổi khí hậu, bao gồm:

– Năng lượng mặt trời: Các tấm pin mặt trời là một trong những cách hiệu quả nhất để giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Chúng linh hoạt, có thể lắp đặt trên nhiều loại công trình khác nhau và ngày càng trở nên phải chăng.

– Tuabin gió: Gió là nguồn năng lượng tái tạo dồi dào và miễn phí. Việc khai thác năng lượng gió có thể thay đổi cách các thành phố sản xuất và tiêu thụ năng lượng.

– Không gian xanh: Các thành phố có thể trở thành “đảo nhiệt đô thị” vào mùa hè. Không gian xanh giúp làm mát đô thị và lọc ô nhiễm không khí, là yếu tố thiết yếu của phát triển đô thị bền vững.

– Xây dựng bền vững: Áp dụng các thực hành xây dựng bền vững giúp giảm đáng kể tác động môi trường, bao gồm các khu nhà ở được thiết kế thông minh nhằm giảm dấu chân carbon.

– Thiết bị tiết kiệm nước: Các thiết bị đơn giản như vòi nước lưu lượng thấp, bồn cầu xả kép giúp tiết kiệm nước và giảm chi phí vận hành.

Vì sao thành phố bền vững có vai trò then chốt?

Một thành phố sinh thái thực sự là thành phố tự cung tự cấp và bền vững, chú trọng năng lượng tái tạo, giao thông xanh và môi trường tự nhiên. Không gian xanh và công nghệ hỗ trợ được tích hợp vào trung tâm môi trường đô thị nhằm giảm phát thải CO₂, cải thiện chất lượng không khí và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

Nhà ở bền vững là gì?

Nhà ở đóng vai trò thiết yếu trong phát triển đô thị bền vững do sự phụ thuộc vào tài nguyên thiên nhiên. Theo Mục tiêu 11 của Chương trình nghị sự 2030, cần bảo đảm mọi người có nhà ở đầy đủ, an toàn và giá cả phải chăng vào năm 2030. Những ngôi nhà được thiết kế thông minh này mang lại môi trường sống thoải mái, lành mạnh và an toàn, đồng thời giảm phát thải carbon, tiết kiệm năng lượng và khuyến khích lối sống năng động.

Bốn lợi ích chính của phát triển nhà ở bền vững bao gồm Giảm thiểu biến đổi khí hậu; Bảo tồn tài nguyên; Giảm tiêu thụ năng lượng và nâng cao chất lượng không khí trong nhà.

Vai trò của tiêu chuẩn trong phát triển bền vững

Xây dựng thành phố bền vững là nhiệm vụ phức tạp vì mỗi thành phố có những điều kiện và thách thức riêng. Trong bối cảnh đó, các tiêu chuẩn quốc tế đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp hướng dẫn và khung tham chiếu cho quá trình phát triển đô thị. Tiêu chuẩn quốc tế cung cấp hướng dẫn giá trị trong mọi khía cạnh của đời sống đô thị, từ hiệu quả năng lượng, giao thông thông minh, đến chất lượng không khí và quản lý chất thải.

Các tiêu chuẩn quan trọng bao gồm:

(1) ISO 50001:2018 – Hệ thống quản lý năng lượng

(2) ISO 52000-1:2017 – Hiệu suất năng lượng của tòa nhà – Phần 1: Khung chung và quy trình

Phát triển đô thị bền vững không chỉ giảm dấu chân carbon toàn cầu mà còn cải thiện điều kiện sống và giảm chi phí năng lượng.

Thành phố của tương lai

Trong bối cảnh khủng hoảng khí hậu cấp bách, chúng ta cần dung hòa hai yếu tố: tính bền vững và tính bất định. Tốc độ và sự phức tạp của thay đổi hiện nay khiến khó xác định giải pháp nào sẽ bền vững lâu dài.

Tuy nhiên, phát triển đô thị bền vững mang lại giải pháp cụ thể cho một thế giới xanh hơn và có khả năng chống chịu tốt hơn. Mặc dù các thành phố đặc biệt dễ bị tổn thương, chúng cũng có tiềm năng tạo ra đột phá mạnh mẽ. Thông qua quy hoạch tích hợp, sự tham gia của cộng đồng và đầu tư chiến lược, phát triển đô thị mới có thể mở đường cho hạ tầng bền vững, gắn kết xã hội và các thực hành bền vững.

Trong tương lai, khả năng chống chịu đô thị sẽ là yếu tố then chốt. Khi nhận thức toàn cầu về hành tinh ngày càng gia tăng, sự nhấn mạnh mới vào lối sống bền vững sẽ tái định hình bản chất của phát triển đô thị, hướng tới các thành phố hài hòa với thiên nhiên và ưu tiên phúc lợi của người dân.