Thương mại bền vững không còn là khẩu hiệu

Post by: chuxuan - Post date: Thứ Sáu, Th3 27, 2026 | 16:54 - View count: 5

Trong nhiều năm, khi nhắc đến WTO, người ta thường nghĩ trước hết đến thuế quan, đàm phán hay những tranh chấp thương mại giữa các nền kinh tế lớn. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, thương mại đang được đặt trong một cách nhìn rộng hơn. Khi tăng trưởng toàn cầu chậm lại, biến động địa chính trị kéo dài, áp lực chuyển đổi số gia tăng và các mục tiêu phát triển bền vững vẫn còn ở khá xa, thương mại không thể chỉ được nhìn như dòng chảy của hàng hóa qua biên giới, mà ngày càng trở thành một phần của bài toán phát triển.

Đó cũng là tinh thần nổi bật trong cập nhật năm 2025 của WTO gửi tới Diễn đàn Chính trị cấp cao của Liên hợp quốc về phát triển bền vững. Điều đáng chú ý không nằm ở việc WTO tổng kết các hoạt động đã thực hiện, mà ở cách tổ chức này tái định vị vai trò của thương mại trong bối cảnh mới: thương mại phải góp phần giải quyết những vấn đề rất thiết thực như tiếp cận thuốc men, cơ hội kinh tế cho phụ nữ, thúc đẩy việc làm, bảo vệ đại dương và tăng cường năng lực hợp tác toàn cầu.

Từ góc độ này, thương mại không còn là câu chuyện mang tính kỹ thuật hay chỉ gắn với các hiệp định cấp cao. Thương mại hiện diện trong những vấn đề cụ thể: một quốc gia có thể tiếp cận công nghệ y tế kịp thời hay không; doanh nghiệp nhỏ do phụ nữ làm chủ có thể tham gia thị trường số hay không; hay một nền kinh tế ven biển có thể xuất khẩu các sản phẩm gắn với tăng trưởng xanh trong khi vẫn đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật, môi trường và truy xuất nguồn gốc ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế.

Đối với cộng đồng làm công tác tiêu chuẩn, quy chuẩn và hàng rào kỹ thuật trong thương mại, thông điệp này đặc biệt đáng lưu ý. Trên thực tế, khả năng tiếp cận thị trường không chỉ phụ thuộc vào giá thành hay năng lực sản xuất, mà còn gắn chặt với mức độ đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, tính minh bạch của quy định, mức độ hài hòa với tiêu chuẩn quốc tế và khả năng chứng minh sự phù hợp. Những yếu tố này đang ngày càng trở thành “hạ tầng mềm” của phát triển bền vững.

Khi thương mại gắn với sức khỏe, vấn đề không chỉ nằm ở việc lưu thông thuốc hay thiết bị y tế, mà còn ở việc xây dựng hệ thống quy định vừa thúc đẩy đổi mới sáng tạo, vừa bảo đảm khả năng tiếp cận của người dân đối với các sản phẩm thiết yếu. Khi thương mại gắn với bình đẳng giới, trọng tâm không chỉ là mở rộng cơ hội xuất khẩu, mà còn là tháo gỡ các rào cản mang tính cấu trúc khiến phụ nữ khó tiếp cận tài chính, công nghệ và mạng lưới kinh doanh. Tương tự, khi thương mại gắn với tăng trưởng xanh và bảo vệ đại dương, yêu cầu đặt ra là xây dựng các quy định kỹ thuật và cơ chế minh bạch nhằm khuyến khích sản xuất có trách nhiệm và phát triển bền vững.

Một điểm đáng chú ý là cách WTO tiếp cận các hiệp định và cơ chế kỹ thuật không như những khuôn khổ cứng nhắc, mà như các công cụ hỗ trợ quản trị hiện đại. Cách tiếp cận này tương đồng với thực tiễn của hệ thống TBT. Trên thực tế, quy chuẩn kỹ thuật và thủ tục đánh giá sự phù hợp không chỉ là rào cản hay thủ tục hành chính; nếu được xây dựng minh bạch, dựa trên cơ sở khoa học, chúng có thể tạo dựng niềm tin thị trường, bảo vệ người tiêu dùng và đồng thời thúc đẩy các mô hình sản xuất bền vững.

Ảnh: Các mục tiêu phát triển bền vững của Liên hợp Quốc

        Câu chuyện càng rõ hơn trong các ngành gắn với môi trường và biển. Khi yêu cầu của thị trường ngày càng xoay quanh tính bền vững, phát thải thấp, bảo tồn tài nguyên và trách nhiệm trong chuỗi cung ứng, thì doanh nghiệp không chỉ cần sản phẩm tốt mà còn cần khả năng đáp ứng các chuẩn mực đang thay đổi rất nhanh. Điều đó đồng nghĩa với việc hệ thống tiêu chuẩn, đo lường, đánh giá sự phù hợp và minh bạch hóa biện pháp kỹ thuật sẽ giữ vai trò ngày càng quan trọng trong năng lực cạnh tranh quốc gia.

Ở một khía cạnh khác, báo cáo của WTO cũng cho thấy thương mại đang bước vào giai đoạn mà các vấn đề mới như trí tuệ nhân tạo, thương mại số và khoảng cách về năng lực số giữa các nền kinh tế không thể bị tách rời khỏi nghị trình phát triển. Nếu không có chính sách phù hợp, công nghệ có thể tạo thêm khoảng cách thay vì mở rộng cơ hội. Ngược lại, nếu được hỗ trợ bằng thể chế phù hợp, đầu tư vào kỹ năng, hạ tầng và hợp tác quốc tế, các xu hướng mới này cũng có thể trở thành động lực để các nền kinh tế đang phát triển tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Điều đọng lại sau cùng là một thực tế khá rõ ràng: thương mại ngày nay không còn được đánh giá chỉ bằng quy mô kim ngạch. Giá trị của thương mại nằm ở việc nó có giúp nâng cao chất lượng cuộc sống, tạo việc làm tốt hơn, khuyến khích đổi mới, tăng tính chống chịu và hỗ trợ các mục tiêu phát triển dài hạn hay không. Trong logic đó, minh bạch, tiêu chuẩn quốc tế, hợp tác quản lý và các nguyên tắc của hệ thống thương mại đa biên không phải là phần việc bên lề, mà chính là nền móng để thương mại phát huy vai trò tích cực hơn trong giai đoạn tới.

Đối với Việt Nam, đây cũng là một gợi mở quan trọng. Khi yêu cầu của thị trường toàn cầu ngày càng gắn với phát triển bền vững, năng lực về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, đánh giá sự phù hợp và thực thi các cam kết TBT sẽ không chỉ phục vụ hội nhập theo nghĩa truyền thống, mà còn trở thành công cụ để nâng cao chất lượng tăng trưởng, hỗ trợ doanh nghiệp thích ứng và khẳng định vị thế trong những chuỗi giá trị có giá trị gia tăng cao hơn.