Cải cách WTO để theo kịp luật chơi mới

Post by: Hoàng Dương - Post date: Thứ Ba, Th7 21, 2026 | 8:50 - View count: 13

Sau Hội nghị Bộ trưởng lần thứ 14 của WTO (MC14) tại Yaoundé, Cameroon, câu chuyện cải cách WTO một lần nữa được đặt ở vị trí trung tâm. Nhưng khác với trước đây, vấn đề giờ không còn được nhìn như một nỗ lực “chỉnh sửa thể chế” theo nghĩa kỹ thuật, mà ngày càng được hiểu là bài toán tái tạo sức sống cho một thiết chế đang chịu áp lực lớn từ những biến động của kinh tế toàn cầu.

Trong bài viết đăng ngày 17/6/2026 trên trang WTO, Chuyên gia Kinh tế trưởng Robert Staiger cho rằng MC14 đã gửi đi một tín hiệu khá rõ: các thành viên vẫn nhìn nhận WTO là một thiết chế có giá trị, nhưng không còn mặc nhiên cho rằng giá trị đó sẽ tự duy trì nếu không có cải cách. WTO vẫn đem lại tính dự báo, minh bạch và khuôn khổ dựa trên luật lệ cho thương mại toàn cầu. Tuy nhiên, khả năng vận hành và đáp ứng của tổ chức này đang bị đặt dấu hỏi ngày càng lớn.

Theo ông Staiger, một trong những vấn đề nổi bật nhất là WTO đang gặp khó không chỉ vì chậm xây dựng luật chơi mới, mà còn vì chưa phản ứng đủ thuyết phục trước những thay đổi sâu hơn của kinh tế thế giới. Đó là các vấn đề như mất cân đối, dư thừa công suất, sân chơi không bình đẳng, đứt gãy chuỗi cung ứng, gia tăng chính sách công nghiệp, trợ cấp và các biện pháp thương mại gắn với an ninh. Điều này cho thấy cải cách WTO cần thực tế hơn, cả trong việc xác định WTO có thể làm tốt điều gì và ở đâu thì bộ quy tắc hiện nay đã trở nên chưa đủ.

Bài viết cũng chỉ ra một loạt mối quan ngại lớn đang chi phối thảo luận cải cách. Trước hết là chức năng đàm phán. Đồng thuận vẫn được các thành viên xem là nền tảng quan trọng của WTO, nhưng cách vận hành đồng thuận hiện nay nhiều khi lại gắn với trì hoãn, bế tắc và thiếu tin cậy. Kế đến là vấn đề minh bạch, đặc biệt trong thông báo biện pháp thương mại và trợ cấp. Theo tác giả, đây đang trở thành một trong những phép thử rõ nhất đối với uy tín của WTO, bởi nếu thiếu thông tin đáng tin cậy, việc giám sát, đàm phán và thực thi quy định đều trở nên khó khăn hơn.

Bên cạnh đó, phát triển tiếp tục được coi là nội dung trung tâm của cải cách WTO. Các thành viên nhấn mạnh rằng một hệ thống thương mại đa biên chỉ có thể duy trì tính chính danh nếu thực sự hỗ trợ chuyển đổi cơ cấu, giảm nghèo, nâng cao khả năng chống chịu, bảo đảm an ninh lương thực, thúc đẩy bao trùm số và hỗ trợ các nền kinh tế đang phát triển tham gia chuỗi giá trị. Cùng với đó, cơ chế giải quyết tranh chấp cũng được nhấn mạnh như một trụ cột không thể thiếu nếu WTO muốn duy trì niềm tin vào hệ thống thương mại dựa trên luật lệ.

Một điểm đáng chú ý khác là bài viết cho thấy các vấn đề của WTO hiện không còn tách rời nhau. Thiếu minh bạch làm gia tăng mất lòng tin; thiếu lòng tin làm giảm hiệu quả ra quyết định; cơ chế giải quyết tranh chấp suy yếu làm giảm động lực tuân thủ; các quan ngại phát triển chưa được xử lý thỏa đáng lại làm suy giảm sự ủng hộ chính trị đối với cải cách. Trong bối cảnh đó, cải cách WTO không thể chỉ dừng ở sửa một vài quy định riêng lẻ, mà phải hướng tới khôi phục niềm tin rằng tổ chức này vẫn có thể vận hành như một khuôn khổ thể chế thống nhất trong một thế giới ngày càng phân hóa hơn.

Thông điệp rút ra sau MC14 là khá rõ: WTO chưa mất vai trò, nhưng không thể tiếp tục vận hành như cũ nếu muốn giữ vai trò trung tâm trong quản trị thương mại toàn cầu. Việc cần làm không phải là “tái tạo” WTO từ đầu, mà là củng cố những gì còn vận hành tốt, thẳng thắn xử lý những điểm đang suy yếu, và từng bước khôi phục niềm tin của các thành viên đối với khả năng thích ứng của hệ thống trong giai đoạn mới.

Nguồn: WTO, Robert Staiger, After MC14: Realistic WTO reform essential for institutional renewal, 17/6/2026.