Thoát nhóm nước kém phát triển: Năng suất là chìa khóa cho chặng đường tiếp theo

Post by: Hoàng Dương - Post date: Thứ Bảy, Th8 8, 2026 | 22:19 - View count: 7

Năm 2026 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng đối với một số nền kinh tế châu Á – Thái Bình Dương như Nepal, Bangladesh và Lào khi các quốc gia này chuẩn bị thoát nhóm các nước kém phát triển (LDC). Đây là một dấu mốc tích cực về phát triển, nhưng đồng thời cũng mở ra một giai đoạn mới với sức ép cạnh tranh lớn hơn khi những ưu đãi vốn dành cho các LDC bắt đầu thu hẹp.

Theo Tổ chức Năng suất châu Á (APO), sau khi thoát nhóm LDC, các nền kinh tế sẽ dần giảm khả năng tiếp cận nguồn tài chính ưu đãi, ưu đãi thương mại cũng như một số cơ chế đối xử đặc biệt và khác biệt. Trong điều kiện đó, lợi thế cạnh tranh không thể tiếp tục dựa chủ yếu vào các ưu đãi bên ngoài mà ngày càng phải được tạo ra từ năng lực nội tại, đặc biệt là năng suất.

Trường hợp của Nepal cho thấy khá rõ thách thức này. Theo số liệu được APO dẫn lại, nước này có thể mất khoảng 4,3% thu nhập xuất khẩu do những thay đổi về thuế quan sau khi thoát nhóm LDC trong năm 2026. Hai ngành xuất khẩu truyền thống là dệt may và thảm thủ công vốn có thị trường quốc tế nhưng đang chịu sức ép lớn từ chi phí sản xuất cao và năng suất lao động thấp.

Các nhà sản xuất hàng may mặc Nepal ước tính chi phí đơn vị của họ cao hơn ít nhất 25% so với Bangladesh, chủ yếu do thiếu kỹ năng và những bất cập về logistics. Các nhà xuất khẩu thảm cũng gặp khó khăn tương tự khi chi phí sản xuất cao khiến sản phẩm dệt thủ công của Nepal có giá cao hơn sản phẩm từ các nước cạnh tranh như Ấn Độ. Khi ưu đãi thuế quan giảm dần, những hạn chế về năng suất này sẽ càng bộc lộ rõ. Vì vậy, APO cho rằng năng suất không chỉ là một yếu tố thúc đẩy tăng trưởng, mà còn là cơ chế quan trọng giúp nền kinh tế thích ứng với chi phí cao hơn, yêu cầu thị trường khắt khe hơn và môi trường cạnh tranh ngày càng gay gắt.

Kết quả tham vấn do APO thực hiện tại Nepal trong năm 2025 để hỗ trợ xây dựng Kế hoạch tổng thể Năng suất quốc gia cũng cho thấy những trở ngại đối với năng suất không chỉ nằm bên trong từng doanh nghiệp. Bất ổn chính sách, đặc biệt liên quan đến thuế nhập khẩu nguyên liệu phục vụ sản xuất trong nước, được xác định là một trong những hạn chế lớn nhất. Bên cạnh đó là những vấn đề về giao thông và kết nối, quy định lao động, nguồn cung điện, chi phí tài chính, mức độ đa dạng hóa của nền kinh tế và sự không phù hợp giữa kỹ năng của lực lượng lao động với nhu cầu thị trường.

Chi phí logistics là một ví dụ điển hình. Tại Nepal, hạn chế về giao thông và kết nối có thể làm chi phí vận chuyển trên các tuyến miền núi và qua cửa khẩu tăng thêm khoảng 15–20%. Những điểm nghẽn này không chỉ ảnh hưởng đến ngành công nghiệp mà còn trực tiếp làm giảm hiệu quả của chuỗi giá trị nông nghiệp và khả năng cạnh tranh của hàng hóa. Trong khi đó, các ngành dịch vụ hiện đại, du lịch và kinh tế sáng tạo lại mở ra những hướng tăng trưởng mới nếu có thể nâng cao giá trị tạo ra trên mỗi lao động. Chuyển đổi số, sử dụng cổng thông tin điện tử, mở rộng tiếp cận Internet và dịch vụ điện tử cũng có thể góp phần giảm chi phí giao dịch và mở rộng khả năng tiếp cận thị trường.

Đối với chuỗi giá trị nông nghiệp, tăng năng suất không đơn giản là sản xuất nhiều hơn. Khả năng kết nối giữa sản xuất với chế biến, bảo quản, logistics và thị trường mới là yếu tố quyết định việc nền kinh tế có thể chuyển từ những hoạt động giá trị thấp sang các phân khúc có giá trị cao hơn hay không. Hạ tầng điện ổn định và có chất lượng cũng là điều kiện nền tảng cho quá trình này.

Từ kinh nghiệm Nepal, APO cho rằng quá trình thoát nhóm LDC cần đi kèm với sự chuyển dịch từ các biện pháp hỗ trợ riêng lẻ sang một Chính sách năng suất cần được đặt trong khuôn khổ kế hoạch phát triển quốc gia, với vai trò rõ ràng của Chính phủ, doanh nghiệp và các đối tác phát triển. Quá trình này cũng cần được thực hiện theo từng bước. Giai đoạn đầu nên tập trung củng cố các thể chế về năng suất, nâng cao tính ổn định của môi trường chính sách, cải thiện phối hợp và xây dựng hệ thống dữ liệu. Tiếp đó là hỗ trợ doanh nghiệp và các ngành nâng cao năng lực, áp dụng công nghệ mới và mở rộng thị trường. Về dài hạn, những cải cách này cần được đưa vào hoạt động thường xuyên của các thể chế để bảo đảm thành quả năng suất có thể được duy trì ngay cả khi các hình thức hỗ trợ tạm thời chấm dứt.

Thoát nhóm LDC vì vậy không đơn thuần là kết thúc một giai đoạn phát triển. Đây là thời điểm một nền kinh tế phải chứng minh khả năng cạnh tranh mà không còn phụ thuộc nhiều vào các ưu đãi dành cho những nước kém phát triển. Nếu những ưu đãi thương mại và hỗ trợ tài chính trước đây giống như một khoảng đệm, thì năng suất chính là nền tảng giúp nền kinh tế đứng vững sau khi khoảng đệm đó dần được thu hẹp.

Bài học từ Nepal cho thấy một chương trình năng suất được triển khai đồng bộ, bao trùm và gắn với khả năng chống chịu có thể giúp các nền kinh tế duy trì tăng trưởng, nâng cao sức cạnh tranh và bước vào giai đoạn hậu LDC với nền tảng vững chắc hơn.

Nguồn: Asian Productivity Organization (APO), A Productivity Pathway toward LDC Graduation, 2026.

https://www.apo-tokyo.org/articles/a-productivity-pathway-toward-ldc-graduation/