Tiêu chuẩn cho công nghệ mới: Cân bằng giữa đổi mới, an toàn và thuận lợi hóa thương mại

Post by: Hoàng Dương - Post date: Thứ Hai, Th9 14, 2026 | 11:40 - View count: 219

Sự phát triển nhanh của công nghệ đang đặt ra một bài toán ngày càng rõ đối với các cơ quan quản lý: làm thế nào xây dựng các yêu cầu về an toàn, chất lượng và môi trường đủ chặt chẽ để bảo vệ lợi ích công cộng nhưng không trở thành rào cản đối với đổi mới và thương mại quốc tế.

Đây cũng là một trong những nội dung trọng tâm được thảo luận tại cuộc họp của Ủy ban Hàng rào kỹ thuật trong thương mại (TBT) của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) diễn ra từ ngày 7-10/7/2026. Các Thành viên tập trung trao đổi về tiêu chuẩn đối với nhiều công nghệ quan trọng và mới nổi, từ công nghệ sinh học nông nghiệp, nhiên liệu sinh học, năng lượng sạch và lưu trữ năng lượng đến công trình thích ứng với biến đổi khí hậu và pin lithium-ion.

Điểm chung của những lĩnh vực này là tốc độ phát triển công nghệ thường nhanh hơn tốc độ xây dựng quy định. Một sản phẩm hoặc giải pháp mới có thể nhanh chóng được thương mại hóa trên nhiều thị trường, trong khi mỗi quốc gia lại có cách tiếp cận khác nhau đối với tiêu chuẩn kỹ thuật, thử nghiệm, chứng nhận và quản lý rủi ro. Nếu những khác biệt này quá lớn, doanh nghiệp có thể phải thiết kế cùng một sản phẩm theo nhiều bộ yêu cầu khác nhau, thực hiện lại thử nghiệm hoặc chứng nhận tại từng thị trường. Điều đó không chỉ làm tăng chi phí mà còn có thể làm chậm quá trình đưa công nghệ mới vào ứng dụng.

Theo WTO, các cuộc thảo luận tại Ủy ban TBT cho thấy quy định kỹ thuật, tiêu chuẩn và thủ tục đánh giá sự phù hợp nếu được thiết kế phù hợp có thể đồng thời hỗ trợ các mục tiêu về môi trường, an toàn và chính sách công, trong khi vẫn tạo điều kiện cho thương mại và đổi mới. Các yêu cầu cần có tính dự đoán được, khả thi, phù hợp với mục đích sử dụng và đủ linh hoạt để thích ứng với sự phát triển của công nghệ. Khi các thị trường cùng tham chiếu những tiêu chuẩn được quốc tế thừa nhận, doanh nghiệp có thể sử dụng một nền tảng kỹ thuật chung trong thiết kế, sản xuất và thử nghiệm sản phẩm. Điều này góp phần hạn chế tình trạng phân mảnh quy định, tạo điều kiện để kết quả đánh giá sự phù hợp được chấp nhận rộng rãi hơn và giúp công nghệ mới tiếp cận thị trường nhanh hơn.

Bên cạnh tiêu chuẩn, WTO cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của hạ tầng chất lượng, sự tham gia của các bên liên quan và hợp tác giữa các cơ quan quản lý. Đối với những công nghệ như pin lithium-ion hay hệ thống lưu trữ năng lượng, một tiêu chuẩn tốt sẽ khó phát huy hiệu quả nếu thiếu phòng thử nghiệm đủ năng lực, tổ chức chứng nhận phù hợp hoặc cơ chế giám sát thị trường đáng tin cậy.

Các quan ngại mới trải rộng từ sản phẩm hữu cơ, nhựa tái chế và nhiên liệu sinh học đến khử carbon trong công nghiệp, an ninh mạng, hộ chiếu sản phẩm số, phương tiện giao thông, đường sắt, thiết bị viễn thông, thực phẩm, dược phẩm và thiết bị y tế.

Tại cuộc họp lần này, Ủy ban đã thông qua thêm một số cải tiến đối với biểu mẫu thông báo và quy trình minh bạch. Các biểu mẫu mới liên quan đến Bộ Quy tắc thực hành tốt về xây dựng, ban hành và áp dụng tiêu chuẩn được thiết kế để giúp các Thành viên và doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận thông tin hơn về hoạt động xây dựng tiêu chuẩn.WTO cũng giới thiệu chức năng thí điểm mới trên nền tảng ePing, cho phép hỗ trợ quá trình tham vấn trong nước và tổng hợp ý kiến đối với các quy định SPS và TBT do đối tác thương mại thông báo.Sự cải tiến này có ý nghĩa thực tế đối với doanh nghiệp. Thông báo TBT không đơn thuần là thông tin về một quy định sắp được ban hành. Khoảng thời gian lấy ý kiến trước khi quy định có hiệu lực chính là cơ hội để doanh nghiệp, hiệp hội và cơ quan quản lý đánh giá tác động, xác định những yêu cầu có thể gây khó khăn và gửi ý kiến tới nước thông báo.

Trong bối cảnh chuyển đổi xanh và chuyển đổi số đang diễn ra đồng thời, số lượng quy định kỹ thuật liên quan đến những lĩnh vực mới như pin, năng lượng sạch, trí tuệ nhân tạo, an ninh mạng, hộ chiếu sản phẩm số hay phát thải carbon có thể tiếp tục tăng. Trong một thế giới mà công nghệ thay đổi ngày càng nhanh, tiêu chuẩn và quy định kỹ thuật sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng niềm tin đối với sản phẩm mới. Khi được thiết kế tốt, chúng không chỉ là công cụ quản lý rủi ro mà còn có thể trở thành nền tảng giúp đổi mới sáng tạo được thương mại hóa và tiếp cận thị trường toàn cầu thuận lợi hơn.

Nguồn: https://www.wto.org/english/news_e/news26_e/tbt_10jul26_459_e.htm