Hộ chiếu số của sản phẩm và yêu cầu minh bạch mới trong thương mại toàn cầu

Post by: Hoàng Dương - Post date: Thứ Ba, Th4 28, 2026 | 16:45 - View count: 9

Trong bối cảnh thương mại quốc tế ngày càng gắn chặt với các yêu cầu về phát triển bền vững, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm chuỗi cung ứng, minh bạch thông tin đang nổi lên như một yêu cầu mới của thị trường toàn cầu. Nếu trước đây doanh nghiệp chủ yếu phải chứng minh chất lượng, an toàn hoặc sự phù hợp của hàng hóa, thì nay thị trường đặt ra những yêu cầu rộng hơn: sản phẩm có nguồn gốc từ đâu, được sản xuất theo quy trình nào, có đáp ứng các tuyên bố môi trường hay xã hội hay không, và các thông tin đó có thể được kiểm chứng ở mức nào. Trong xu hướng đó, hộ chiếu số của sản phẩm (Digital Product Passport – DPP) đang được xem là một công cụ đáng chú ý.

Theo UNCTAD về UN Transparency Protocol, hướng tiếp cận mới này không chỉ dừng ở việc số hóa thông tin sản phẩm, mà còn hướng tới tạo ra một hệ thống minh bạch có thể vận hành xuyên suốt chuỗi giá trị toàn cầu. UNCTAD cho biết giao thức này bao gồm ba cấu phần đáng chú ý: (i) DPP – làm nơi chứa các tuyên bố về tính bền vững của sản phẩm; (ii) chứng chỉ phù hợp kỹ thuật số (digital conformity credential) – nhằm tăng độ tin cậy của các tuyên bố đó; và (iii) cấu trúc sự kiện truy xuất (traceability event) cho phép theo dõi toàn bộ từ đầu đến cuối chuỗi cung ứng. Cách tiếp cận này cho thấy minh bạch thương mại đang dần chuyển từ mô hình hồ sơ giấy tờ phân tán sang hệ thống thông tin số có khả năng liên kết và xác minh cao hơn.

Điều này có ý nghĩa đặc biệt lớn đối với cộng đồng WTO/TBT. Trên thực tế, các yêu cầu kỹ thuật trong thương mại ngày nay không còn giới hạn ở các chỉ tiêu vật lý, hóa học hay an toàn truyền thống, mà ngày càng mở rộng sang thông tin về quy trình sản xuất, dấu vết chuỗi cung ứng, các cam kết bền vững và tính xác thực của tuyên bố sản phẩm. Khi các yêu cầu này được số hóa, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và cơ chế đánh giá sự phù hợp sẽ càng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm thông tin được cung cấp theo cách thống nhất, đáng tin cậy và có thể được các thị trường thừa nhận.

Từ góc độ doanh nghiệp, đây vừa là thách thức vừa là cơ hội. Thách thức nằm ở chỗ khả năng tiếp cận thị trường có thể ngày càng phụ thuộc vào việc doanh nghiệp có đáp ứng được các yêu cầu mới về dữ liệu, truy xuất và minh bạch thông tin hay không. Nhưng ở chiều ngược lại, nếu được triển khai hiệu quả, DPP có thể giúp doanh nghiệp nâng cao độ tin cậy của thông tin sản phẩm, giảm bất cân xứng thông tin giữa các bên trong chuỗi cung ứng và tạo thuận lợi hơn cho việc chứng minh sự tuân thủ. Đối với các doanh nghiệp hướng tới xuất khẩu, đặc biệt là vào các thị trường có yêu cầu cao về bền vững, đây có thể sẽ trở thành một lợi thế cạnh tranh quan trọng trong thời gian tới.

Đối với Việt Nam, xu hướng này gợi mở yêu cầu tiếp tục tăng cường năng lực về tiêu chuẩn, truy xuất nguồn gốc, chứng nhận và hạ tầng dữ liệu phục vụ đánh giá sự phù hợp. Trong bối cảnh các thị trường lớn đang quan tâm nhiều hơn đến tính minh bạch và khả năng kiểm chứng của thông tin sản phẩm, việc theo dõi sớm các sáng kiến như DPP sẽ giúp doanh nghiệp và cơ quan quản lý chủ động hơn trong thích ứng chính sách và chuẩn bị năng lực thực thi. Đây cũng là một vấn đề rất đáng quan tâm đối với hệ thống TBT khi minh bạch thông tin đang dần trở thành một phần không thể tách rời của năng lực tiếp cận thị trường.