Giảm ô nhiễm nhựa: Thương mại có thể trở thành một phần của giải pháp

Post by: Hoàng Dương - Post date: Thứ Tư, Th8 26, 2026 | 10:51 - View count: 158

Ô nhiễm nhựa từ lâu được nhìn nhận chủ yếu như một vấn đề môi trường và quản lý chất thải. Tuy nhiên, trong bối cảnh chuỗi cung ứng ngày càng mang tính toàn cầu, cách sản phẩm nhựa được thiết kế, sản xuất, phân loại và lưu thông qua biên giới cũng đang trở thành một vấn đề của thương mại quốc tế.

Ngày 07/7/2026, Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) cho biết các Thành viên tham gia Đối thoại về ô nhiễm nhựa và thương mại nhựa bền vững với môi trường (DPP) đã xác định những lĩnh vực ưu tiên cho giai đoạn 2026–2027. Các nội dung được quan tâm gồm minh bạch dòng chảy thương mại nhựa, các biện pháp đối với nhựa dùng một lần, hàng hóa và công nghệ phục vụ kinh tế tuần hoàn, vật liệu thay thế nhựa và những thách thức riêng của các nước đang phát triển.Đây là sự thay đổi đáng chú ý trong cách tiếp cận vấn đề ô nhiễm nhựa. Thay vì chỉ tập trung vào xử lý chất thải sau khi sản phẩm đã được sử dụng, các cuộc thảo luận ngày càng hướng về toàn bộ vòng đời của sản phẩm.

Một trong những hướng được WTO đề cập là các giải pháp “thượng nguồn” và tuần hoàn, chẳng hạn thiết kế lại sản phẩm, mô hình tái sử dụng và cải tiến bao bì. Những giải pháp này nhằm giảm lượng vật liệu sử dụng ngay từ đầu và tạo điều kiện để sản phẩm có thể được sử dụng lâu hơn, tái sử dụng hoặc tái chế thuận lợi hơn.

Cách tiếp cận này cũng đặt ra những yêu cầu mới đối với doanh nghiệp. Khi các quốc gia tăng cường kiểm soát sản phẩm nhựa dùng một lần, hàm lượng vật liệu tái chế hoặc khả năng tái chế của bao bì, doanh nghiệp xuất khẩu có thể phải thay đổi vật liệu, thiết kế bao bì và quy trình sản xuất để đáp ứng yêu cầu của từng thị trường. Nếu các quốc gia sử dụng những cách phân loại hoặc tiêu chí khác nhau, chi phí tuân thủ có thể gia tăng đáng kể.Do đó, tiêu chuẩn và sự hài hòa về yêu cầu kỹ thuật có vai trò quan trọng. Các tiêu chí thống nhất hơn về khả năng tái chế, hàm lượng nhựa tái chế, khả năng phân hủy hoặc đặc tính của vật liệu thay thế có thể giúp doanh nghiệp hiểu rõ yêu cầu của thị trường và hạn chế việc phải chứng minh lại cùng một đặc tính theo nhiều phương pháp khác nhau.

Một vấn đề khác được các Thành viên WTO quan tâm là khả năng nhận diện chính xác dòng chảy thương mại nhựa. Hiện nay, các sản phẩm liên quan đến nhựa có thể nằm trong rất nhiều nhóm hàng khác nhau, khiến việc xác định lượng nhựa được giao dịch quốc tế và theo dõi các sản phẩm thay thế gặp nhiều khó khăn.Theo kế hoạch của DPP, một hội thảo dự kiến diễn ra vào tháng 11/2026 sẽ thảo luận về các phương pháp thống kê và phân loại hải quan, cùng với các sản phẩm và vật liệu thay thế nhựa. Việc cải thiện hệ thống phân loại có thể giúp các cơ quan quản lý hiểu rõ hơn nhựa được sản xuất, sử dụng và trao đổi qua biên giới như thế nào, qua đó hỗ trợ việc xây dựng chính sách dựa trên dữ liệu.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi cũng đặt ra thách thức đối với các nền kinh tế đang phát triển. Thay thế vật liệu, thiết kế lại sản phẩm, đầu tư công nghệ tái chế hay đáp ứng các tiêu chuẩn mới đều đòi hỏi nguồn lực kỹ thuật và tài chính.Vì vậy, DPP xác định hỗ trợ kỹ thuật, xây dựng năng lực và tiếp cận công nghệ là những vấn đề cần được lồng ghép trong quá trình thảo luận. Các nhu cầu của nước đang phát triển, nước kém phát triển và các quốc đảo nhỏ đang phát triển được coi là một phần của chương trình làm việc, thay vì một vấn đề tách biệt.

Đối với Việt Nam, xu hướng này đặc biệt đáng chú ý khi nhiều thị trường xuất khẩu đang tăng cường các yêu cầu về bao bì, nhựa dùng một lần, trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất và thiết kế sản phẩm theo hướng tuần hoàn. Những thay đổi này có thể tác động không chỉ đến ngành nhựa mà còn đến thực phẩm, đồ uống, dệt may, điện tử và nhiều nhóm hàng sử dụng bao bì nhựa.

Đối thoại DPP hiện có 83 Thành viên đồng bảo trợ, đại diện gần 90% thương mại nhựa toàn cầu. Quy mô tham gia này cho thấy vấn đề nhựa đang dần chuyển từ một nội dung môi trường riêng lẻ thành một chủ đề có ảnh hưởng rõ nét đến chính sách thương mại và chuỗi cung ứng.

Thương mại tự nó không thể giải quyết ô nhiễm nhựa. Nhưng nếu các chính sách thương mại, tiêu chuẩn, công nghệ và mô hình kinh tế tuần hoàn được kết nối tốt hơn, thương mại có thể giúp phổ biến những sản phẩm, vật liệu và giải pháp ít gây tác động đến môi trường hơn.Trong quá trình đó, thách thức quan trọng là bảo đảm rằng các biện pháp nhằm giảm ô nhiễm nhựa vừa đạt được mục tiêu môi trường, vừa minh bạch, có khả năng thực hiện và không tạo ra những rào cản thương mại không cần thiết.

Nguồn: WTO, DPP co-sponsors identify priority areas, advance on workplan towards MC15, 07/7/2026.

https://www.wto.org/english/news_e/news26_e/ppesp_07jul26_447_e.htm