Thương mại số và bài toán thu hẹp khoảng cách số

Post by: Hoàng Dương - Post date: Thứ Tư, Th8 26, 2026 | 10:57 - View count: 242

Thương mại quốc tế đang ngày càng diễn ra trên môi trường số. Từ việc doanh nghiệp tìm kiếm khách hàng, ký kết hợp đồng, thanh toán đến cung cấp trực tiếp các dịch vụ qua biên giới, công nghệ số đang làm thay đổi cách hàng hóa và dịch vụ được sản xuất, phân phối và tiếp cận thị trường.

Ngày 02/7/2026, Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và Tổ chức Quốc tế Pháp ngữ (OIF) công bố báo cáo Digital Trade and Regulatory Frameworks: Levers for Inclusive Growth, tập trung phân tích vai trò của các khuôn khổ pháp lý trong việc khai thác tiềm năng của thương mại số, đồng thời đặt ra vấn đề làm thế nào để quá trình số hóa mang lại lợi ích rộng rãi hơn cho các nền kinh tế và doanh nghiệp ở những trình độ phát triển khác nhau.

Sự phát triển của thương mại số đang mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường theo cách mà thương mại truyền thống khó có thể thực hiện. Một doanh nghiệp nhỏ không nhất thiết phải xây dựng mạng lưới phân phối vật lý tại nước ngoài mới có thể tiếp cận người tiêu dùng quốc tế. Các nền tảng trực tuyến, dịch vụ thanh toán điện tử và công cụ số có thể giúp giảm chi phí tìm kiếm khách hàng, giao dịch và cung cấp dịch vụ.

Nhưng cơ hội này không tự động được phân bổ đồng đều.

Theo WTO và OIF, khả năng tận dụng thương mại số phụ thuộc đáng kể vào chất lượng hạ tầng kỹ thuật số, năng lực của doanh nghiệp và người lao động, cũng như môi trường pháp lý của mỗi nền kinh tế. Khoảng cách về khả năng kết nối, kỹ năng số và năng lực thể chế có thể khiến các quốc gia đang phát triển khó tận dụng đầy đủ những cơ hội do thương mại số mang lại.Điều này khiến khoảng cách số ngày càng có nguy cơ trở thành khoảng cách về khả năng tham gia thương mại. Khi hoạt động kinh doanh chuyển nhanh lên môi trường trực tuyến, doanh nghiệp thiếu kết nối ổn định, công nghệ phù hợp hoặc kỹ năng cần thiết có thể gặp bất lợi ngay từ trước khi sản phẩm tiếp cận thị trường quốc tế.

Bên cạnh hạ tầng, một thách thức khác là sự khác biệt ngày càng lớn giữa các khuôn khổ pháp lý.Thương mại số liên quan đồng thời đến nhiều vấn đề như giao dịch điện tử, chữ ký điện tử, bảo vệ người tiêu dùng, bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh mạng, thanh toán điện tử và luồng dữ liệu qua biên giới. Các quốc gia đều có lý do chính đáng để xây dựng quy định trong những lĩnh vực này. Tuy nhiên, nếu các yêu cầu được xây dựng theo những cách quá khác nhau, doanh nghiệp có thể phải thích ứng với nhiều hệ thống pháp luật và yêu cầu kỹ thuật khác nhau khi cung cấp cùng một dịch vụ tại nhiều thị trường.

Tổng Giám đốc WTO Ngozi Okonjo-Iweala cho rằng các quy định hiệu quả và những cải cách có mục tiêu có thể hỗ trợ hội nhập thương mại, nhưng đồng thời cảnh báo về rủi ro của việc môi trường số ngày càng bị phân mảnh. Vì vậy, vấn đề không đơn giản là có nhiều hay ít quy định, mà là các quy định có tạo ra một môi trường đủ rõ ràng, nhất quán và có khả năng tương tác để doanh nghiệp hoạt động xuyên biên giới hay không.

Một môi trường pháp lý có tính dự đoán có ý nghĩa đặc biệt đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Các tập đoàn lớn thường có nguồn lực để nghiên cứu và đáp ứng yêu cầu khác nhau tại từng thị trường, trong khi chi phí pháp lý và tuân thủ có thể trở thành rào cản đáng kể đối với doanh nghiệp nhỏ.

Do đó, thúc đẩy thương mại số bao trùm không chỉ là vấn đề phát triển thêm nền tảng hay đưa nhiều doanh nghiệp lên môi trường trực tuyến. Các nước còn cần xây dựng thể chế phù hợp, tăng cường năng lực kỹ thuật, đầu tư vào hạ tầng số và thúc đẩy hợp tác quốc tế.

Báo cáo WTO–OIF đặc biệt nhấn mạnh vai trò của việc chia sẻ kiến thức và thực tiễn tốt, cũng như tăng cường năng lực cho các nước đang phát triển. Nếu những yếu tố này không được cải thiện song song với tốc độ số hóa của thương mại, khoảng cách giữa những nền kinh tế có khả năng khai thác công nghệ và những nền kinh tế còn hạn chế về hạ tầng có thể tiếp tục mở rộng.

Ở góc độ doanh nghiệp, quá trình này cũng đặt ra những yêu cầu mới. Khả năng cạnh tranh trong thương mại số ngày càng phụ thuộc không chỉ vào giá cả và chất lượng sản phẩm mà còn vào năng lực xử lý dữ liệu, bảo đảm an toàn thông tin, xác thực giao dịch, đáp ứng yêu cầu về quyền riêng tư và tạo dựng niềm tin của khách hàng trên môi trường trực tuyến.

Đối với các nền kinh tế đang phát triển, trong đó có Việt Nam, thương mại số mở ra cơ hội để doanh nghiệp tiếp cận thị trường quốc tế với chi phí thấp hơn và tham gia vào các chuỗi giá trị theo những phương thức mới. Tuy nhiên, để chuyển cơ hội thành lợi ích thực tế cần đồng thời nâng cao chất lượng hạ tầng, kỹ năng số, năng lực của doanh nghiệp và khả năng thích ứng của hệ thống pháp luật.

Số hóa đang làm giảm một số rào cản truyền thống của thương mại, nhưng cũng tạo ra những dạng rào cản mới. Vì vậy, mục tiêu của chính sách thương mại trong kỷ nguyên số không chỉ là thúc đẩy nhiều giao dịch trực tuyến hơn, mà còn phải tạo ra một môi trường trong đó doanh nghiệp ở nhiều quy mô và các nền kinh tế ở những trình độ phát triển khác nhau đều có khả năng tham gia.Khi thương mại ngày càng gắn với dữ liệu và công nghệ, thu hẹp khoảng cách số cũng chính là một phần của bài toán thu hẹp khoảng cách trong thương mại toàn cầu.

Nguồn: WTO – OIF, WTO-OIF report highlights the transformative impact of digital trade for an inclusive global economy, 02/7/2026.

https://www.wto.org/english/news_e/news26_e/dtech_02jul26_439_e.htm